JUŻ W KIOSKU

Zielone Świątki

2021-05-28 08:52:58

Ocena:

0/5 | 0 głosów

Co prawda Zielone Świątki już za nami, ale, że ciekawostek nigdy za wiele to zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu: Czy wiecie, że...?

fot. Aneta Marciniak

Skąd zatem tytułowy tatarak?

Właściwie to chodziło o zielone, majono dom gałązkami, kwiatami, trawą wierząc jednocześnie, że zielone gałązki przyniosą urodzaj całemu gospodarstwu, a na domowników sprowadzą szczęście. Tatarak czy gałązki wierzbowe i brzozowe, według dawnych wierzeń, szczególnie chroniły przed złymi duchami, urokami, klątwami, złorzeczeniem od innych osób. Sam zaś tatarak był także roślinką leczniczą, młodziutkie tatarakowe liście chroniły ludzi przed pasożytami, szczególnie przed pchłami dlatego też ścielono nim w psich budach. W domu zaś tatarak zatykano za święte obrazy, układano go na meblach i sprzętach domowych, wkładano w wazony, sypano na podłogi, umieszczano też na drzwiach i oknach. Gałązki umieszczano również na studni, w oborze i stodole, na ogrodzeniu i furtce, wtykano także na pola między uprawy.

Mimo, że Zielone Świątki to inna nazwa święta kościelnego znanego jako Zesłanie Ducha Świętego, to od dawien dawna na wsiach była to także okazja do przywitania wiosny. Wiele zwyczajów, m.in wspomniane majenie, przetrwało do dziś, chociaż może jest mniej zauważalne. Trochę szkoda, bo przecież Zielone Świątki związane były onegdaj także z paleniem ogromnym ognisk i biesiadowaniem do rana, co sprzyjało ogólnej integracji - aż chce się powiedzieć, że dziś takich relacji międzyludzkich już nie ma. Ciekawostką i dawnym zwyczajem jest także okadzanie bydła, to w świętokrzyskiem szczególnie, chroniono je w ten sposób przed złym okiem czarownicy.

Zielone Świątki to przede wszystkim radość świętowania wiosny i wspólna zabawa. Do sympatycznych praktyk należało stawianie umajonego słupa w obejściu najładniejszej we wsi panny. Na szczycie słupa kładziono fant (często tejże dziewczyny), a młodzieńcy rywalizując o fant jednocześnie starali się o zainteresowanie pięknej panny.

Nie można pominąć faktu, że w obchodach Zielonych Świątek przetrwały pewne elementy Święta Stada. Gdy bóg Poświst bór rozkołysał, schodzili się starcy, starki i dziewczęta i na dzisiejszym Świętym Krzyżu (bo o świętokrzyskie nam przecież chodzi) przy dziękach bębnów i fujarek zabawiali się tańcem ze śpiewkami, żartami, pijąc i świętując w miejscu, w którym winno wybrzmiewać słowo boże. Do tego podobno grabieży, pijaństwa i zabójstw też miało nie brakować. W 1468 król Kazimierz IV Jagiellończyk dowiedziawszy się jednego z opatów, że lud spod Łyśca wcale nie taki bogobojny jest jak mógłby być, zniósł jarmark organizowany w Święto Stado (dzień Zielonych Świątek) i na miejsce owego dał Nowej Słupi jarmarki na Świętego Wawrzyńca i Zesłanie Ducha Świętego. Jan Długosz wspomina, że król wielce (nie)miłościwy zakazał także dostarczania na szczyt Świętego Krzyża w te dni piwa i innych trunków. Z pominięciem potrzeb braciszków rzecz jasna, ale... ciii.

Czy to się ludowi spodobało? Wcale. Do Słupi (Nowej) się w ogóle nie przekonali i do XVII w. obchodzono Stado na górze Witosławskiej, w sąsiednim paśmie Jeleniowskim. Warto dodać, że w przekazach przetrwała jeno historia o tańcach, hulankach i miłosnych zmaganiach, nic natomiast o kradzieżach i rozbojach. Być może te ostatnie były wymysłem mnichów, którzy Łysiec dla siebie chcieli zachować.

A już na zakończenie dodajmy, że z Zielonymi Świątkami związany był także Rusałczy Tydzień. Podobno trwał do 14 dni i był czasem, kiedy wdzięczne istotki były jeszcze bardziej złośliwe niż zwykle. Jak można się było przed nimi uchronić? Wystarczyło najładniejszą dziewczynę ukoronować wiankiem i wykonać obchód granicami wsi - było to takim symbolicznym wyprowadzeniem rusałek z osady, od tego też czasu można było bez żadnym problemów kąpać się w okolicznych stawach i jeziorach.

Gdyby ktoś w ciepłe czerwcowe dni na Święty Krzyż się wybierał to niech o Stadzie pamięta i Pośwista ode mnie pozdrowi.

 

Aneta Marciniak - przewodnik świętokrzyski

INNE ARTYKUŁY Z TEGO DZIAŁU
Zaplanuj swój długi weekend

2023-01-14

Zaplanuj swój długi weekend

Rok 2023 okazuje się być rokiem niezwykle sprzyjającym tym, którzy tylko liczą dni do weekendów. Okazuje się, że na 365 dni mamy aż 115 dni wolnych. Ponadto nowy rok to 13 świąt ustawowo wolnych od pracy. Aby dłużej cieszyć się wolnym od pracy w trakcie świąt lub długiego weekendu, wystarczy wykorzystać kilka dodatkowych dni urlopu. 
Ten piękny świąteczny czas

2022-12-23

Ten piękny świąteczny czas

Parno, tłoczno i gęsto. Powietrze w kuchni przesycone zapachem dwunastu potraw, za oknem wiatr wyjący w koronach drzew. W taki wieczór z domu wychodzi tylko ten, kto strawę wigilijną duchom strzegącym domów wynosi. Tak, właśnie tak to niegdyś bywało, w grudniowym czasie świętowano Szczodre Gody, dzieci z czcią chodziły koło Diducha, a starsi wypatrywali Welesa. 
Żyją dopóki pamiętamy

2022-10-29

Żyją dopóki pamiętamy

Stary zegar miarowo wygrywa rytm czasu, gdzieś pomiędzy jednym stuknięciem wahadła a drugim cisza przemyca wspomnienia. Nie ma niczego, co mogłoby je zagłuszyć, ani świerszcza, ani wiatru w kominie.
Słów kilka o Bożym Ciele

2022-06-16

Słów kilka o Bożym Ciele

Procesja na święto Bożego Ciała wpisywała się niemal od zawsze w krajobraz polskich miast i wsi. Na procesję szli wszyscy, z wyjątkiem ludzi starszych, którzy już nie mogli, kobiet, które miały małe dzieci, karmiących matek. Ale młodzież musiała na procesji być - to rozumiało się samo przez się,.
Pod kapliczkami...

2022-05-08

Pod kapliczkami...

Maj jest w kościele miesiącem szczególnie poświęconym czci Matki Bożej. Słynne "majówki" czyli  nabożeństwa, odprawiane wieczorami w kościołach, przy grotach, kapliczkach i przydrożnych figurach, na stałe wpisały się w krajobraz Polski. Zbierane na łąkach polne kwiaty, pachnące bzy zanoszone do stóp Marii były wyrazem wielkiej czci i szacunku. 
Od Kwietnej Niedzieli do Dnia Świętego Lejka

2022-04-12

Od Kwietnej Niedzieli do Dnia Świętego Lejka

Święta wielkanocne od zawsze kojarzą nam się z odnową i z życiem. Obchodzone wiosną mają ścisły związek z odradzaniem się przyrody i dawaniem nadziei ludziom, bo przecież człowiek, jako integralna część otaczającego go świata, żyje z nim w nierozerwalnym związku.
O zwyczajach wielkopostnych

2022-03-20

O zwyczajach wielkopostnych

Za nami karnawał, za nami również Środa Popielcowa zwana z dawien dawna Środą Wstępną, która rozpoczyna czterdziestodniowy post. Czy wiecie zatem, że...
Dzień mruczków

2022-02-17

Dzień mruczków

Światowy Dzień Kota to święto, które obchodzimy corocznie 17 lutego. We włoskich kalendarzach funkcjonuje już od 1990 roku, w Polsce zaś Dzień Kota pojawił się dopiero w 2006 roku. Dlaczego właśnie lutowa data? Zima to wyjątkowo trudny czas dla kochanych sierściuszków, a zatem zimna data zwraca uwagę na to, że tym czworonogom należy pomóc ją przetrwać.
Adwentowe historie

2022-12-04

Adwentowe historie

Rozpoczął się Adwent – czas szczególnie ważny dla wiernych kościołów chrześcijańskich i bezpośrednio poprzedzający Święta Bożego Narodzenia.
Chrystus z powstańczych szlaków

2021-09-18

Chrystus z powstańczych szlaków

Inny niż te zwykle spotykane w kościołach, leśnych duktach czy wiejskich gościńcach. Inny...jakby bardziej umęczony, jednocześnie pogodzony z losem i taki, który się nie godzi - Chrystus z "błędem." O co chodzi?