JUŻ W KIOSKU

O zwyczajach wielkopostnych

2022-03-20 16:00:00

Ocena:

0/5 | 0 głosów

Za nami karnawał, za nami również Środa Popielcowa zwana z dawien dawna Środą Wstępną, która rozpoczyna czterdziestodniowy post. Czy wiecie zatem, że...

Kiedyś wierzono, że popiół którym księża posypują głowy wiernych pochodził ze znalezionych na cmentarzu, startych na proch ludzkich kości?

Wzięło się to prawdopodobnie stąd, że obrzęd sypania głów popiołem, to przede wszystkim przypomnienie o śmierci i przemijaniu. Warto również pamiętać, że obrzęd ów niegdyś dotyczył wyłącznie osób odprawiających publicznie pokutę. Po tej niezwykłej ceremonii pokutnicy musieli opuścić kościół, a progi świątyń wolno im było przestąpić dopiero po spowiedzi wielkanocnej w Wielki Czwartek, obchodzony w kościelnej tradycji jako dzień odpuszczenia grzechów i pojednania z Kościołem. Tak się rzecz miała do końca X wieku.

Środa popielcowa oznaczała koniec zabaw zapustnych, ale jeszcze na początku ubiegłego wieku psoty i niektóre zwyczaje obchodzone przez cały dzień. Proch sypany na głowy też był pretekstem do takich zabaw, tu sprawdzali się młodzi, którzy popiołem obrzucali się na szczęście i powodzenie.

Wstępna Środa następuje kuchareczka żur gotuje

Kategoryczny zakaz tłustych potraw. Perfekcyjne Panie domu myły i wyparzały wszystkie naczynia, a patelnie to nawet wyrzucano, żeby nic domowników nie kusiło. Podstawową i najczęściej jadaną wielkopostną potrawą był żur na zaczynie z mąki żytniej i wody dodajmy, o boczkach czy innych kiełbasach nawet nie pomyślano. Sam zaś post to już większe urozmaicenia, ale wciąż postnie, a zatem na stół szły kartofle bez okrasy, gotowana i surowa kiszona kapusta, gotowana brukiew, śledzie, jednym słowem płone potrawy. No chyba, że się mieszkało we dworze tudzież było księdzem czy zakonnikiem - tam na stołach królowały ryby, jaja, mleko i sery, a zatem im biedniej, tym bardziej postnie.

Alkohol i machorka? Zapomnieć należy, tak samo jak o tańcach i muzyce, nawet nucić pod nosem niewskazane było, jednak tę wielkopostną ciszę przerywało coś, o czym dziś już chyba nikt nie pamięta - a szkoda.

To Półpoście

W tym dniu przypadała połowa Wielkiego Postu, po wiejskich dróżkach biegali więc chłopcy hałasując co niemiara kołatkami czy drewnianymi młotami i rozbijali ustawione przed domami gliniane garnki wypełnione popiołem. Szczególnie chętnie odwiedzano te domy, w których mieszkały panny na wydaniu.To był bardzo ważny dzień, zwiastujący, że pora na wiosenne porządki, bo za pasem suty świąteczny czas.

U której panny w tym roku nie będzie męża przy boku

Otóż każdy wie, że jak się zje to zęby umyć należy i smaku się pozbyć, nie inaczej było za naszych dziadów. Zanim Środa Popielcowa się skończyła schodzili się ludzie do karczmy, by żeby po zapustnym mięsie przepłukać. Ale nie tylko, schodzono się także "na kloca". Oba zwyczaje miały swoich zwolenników, bo pierwszy rozluźniał a drugi pozwalał pofiglować.

Mięsopusty zeszły,

Dziwki za mąż nie szły,

Nie chciały się wydać,

Będą kloka dźwigać.

A zatem jak to z klocem/klokiem było?

Mężczyźni przeróżnie poprzebierani psocili niemożliwie.Szli m.in pod dom najstarszej niezamężnej mieszkanki, łapali ją i przywiązywali jej małe, drewniane kocki, od których panna mogła wykupić się napitkiem. Inna wersja mówi, że psotni panowie przyciągali kloc do domu, w którym mieszkała stara panna, jeżeli złożyła okup ciągnęli go dalej, jeśli nie to dziewczyna ciągnęła go sama do domu następnej niezamężnej. Wszystko wśród śmiechów, piosenek i rymowanek.

Wspomniany klok/klocek miał być karą za niezałożenie rodziny, a był to przecież obowiązek społeczny. Oddając sprawiedliwość ówczesnym zwyczajom, to przywiązywaniu kloca podlegali również kawalerowie. W świętokrzyskiem wyłapywano kawalerów i przywiązywano go, wraz z niezamężną dziewczyną, do kloca leżącego na rynku. Jedynym ratunkiem było wykupienie przez rodziców. Zwyczaj ten miał na celu ożywienia wegetacji kawalera czy panny, sam pień zaś symbolizował płodność. Dziś pozostaje nam tylko przypominać jak to drzewiej bywało.

Aneta (za J. Kitowicz, Opis obyczajów w dawnej Polsce)
INNE ARTYKUŁY Z TEGO DZIAŁU
Słów kilka o Bożym Ciele

2022-06-16

Słów kilka o Bożym Ciele

Procesja na święto Bożego Ciała wpisywała się niemal od zawsze w krajobraz polskich miast i wsi. Na procesję szli wszyscy, z wyjątkiem ludzi starszych, którzy już nie mogli, kobiet, które miały małe dzieci, karmiących matek. Ale młodzież musiała na procesji być - to rozumiało się samo przez się,.
Pod kapliczkami...

2022-05-08

Pod kapliczkami...

Maj jest w kościele miesiącem szczególnie poświęconym czci Matki Bożej. Słynne "majówki" czyli  nabożeństwa, odprawiane wieczorami w kościołach, przy grotach, kapliczkach i przydrożnych figurach, na stałe wpisały się w krajobraz Polski. Zbierane na łąkach polne kwiaty, pachnące bzy zanoszone do stóp Marii były wyrazem wielkiej czci i szacunku. 
Od Kwietnej Niedzieli do Dnia Świętego Lejka

2022-04-12

Od Kwietnej Niedzieli do Dnia Świętego Lejka

Święta wielkanocne od zawsze kojarzą nam się z odnową i z życiem. Obchodzone wiosną mają ścisły związek z odradzaniem się przyrody i dawaniem nadziei ludziom, bo przecież człowiek, jako integralna część otaczającego go świata, żyje z nim w nierozerwalnym związku.
Dzień mruczków

2022-02-17

Dzień mruczków

Światowy Dzień Kota to święto, które obchodzimy corocznie 17 lutego. We włoskich kalendarzach funkcjonuje już od 1990 roku, w Polsce zaś Dzień Kota pojawił się dopiero w 2006 roku. Dlaczego właśnie lutowa data? Zima to wyjątkowo trudny czas dla kochanych sierściuszków, a zatem zimna data zwraca uwagę na to, że tym czworonogom należy pomóc ją przetrwać.
Adwentowe historie

2021-12-01

Adwentowe historie

W niedzielę, 28 listopada, rozpoczął się Adwent – czas szczególnie ważny dla wiernych kościołów chrześcijańskich, bezpośrednio poprzedzający Święta Bożego Narodzenia.W niedzielę, 28 listopada, rozpoczął się Adwent – czas szczególnie ważny dla wiernych kościołów chrześcijańskich, bezpośrednio poprzedzający Święta Bożego Narodzenia.
Chrystus z powstańczych szlaków

2021-09-18

Chrystus z powstańczych szlaków

Inny niż te zwykle spotykane w kościołach, leśnych duktach czy wiejskich gościńcach. Inny...jakby bardziej umęczony, jednocześnie pogodzony z losem i taki, który się nie godzi - Chrystus z "błędem." O co chodzi?
Dlaczego w herbie Powiatu Starachowickiego jest krzyż?

2021-07-28

Dlaczego w herbie Powiatu Starachowickiego jest krzyż?

Ostatnio coraz częściej spotykany w krajobrazie przede wszystkim miast, stanął nawet w Starachowicach na osiedlu Południe. Czym jest, skąd pochodzi i czy na pewno stanowi nowość?
Zielone Świątki

2021-05-28

Zielone Świątki

Co prawda Zielone Świątki już za nami, ale, że ciekawostek nigdy za wiele to zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu: Czy wiecie, że...?
Pamięć dusz czyli Dziady

2021-11-02

Pamięć dusz czyli Dziady

Skąd się wzięły? Co oznaczają? I czy Mickiewicz zrobił dobra robotę?
O zwyczajach pogrzebowych

2021-11-01

O zwyczajach pogrzebowych

Ból po śmierci jest wszędzie taki sam, cierpienie połączy zamiast dzielić. Różnie jednak podchodzi się do zwyczajów pogrzebowych, różnie się będzie chowało zmarłych i różnie podchodziło do kwestii opieki nad grobami. Jak?