JUŻ W KIOSKU

Zielone Świątki

2021-05-28 08:52:58

Ocena:

0/5 | 0 głosów

Co prawda Zielone Świątki już za nami, ale, że ciekawostek nigdy za wiele to zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu: Czy wiecie, że...?

fot. Aneta Marciniak

Skąd zatem tytułowy tatarak?

Właściwie to chodziło o zielone, majono dom gałązkami, kwiatami, trawą wierząc jednocześnie, że zielone gałązki przyniosą urodzaj całemu gospodarstwu, a na domowników sprowadzą szczęście. Tatarak czy gałązki wierzbowe i brzozowe, według dawnych wierzeń, szczególnie chroniły przed złymi duchami, urokami, klątwami, złorzeczeniem od innych osób. Sam zaś tatarak był także roślinką leczniczą, młodziutkie tatarakowe liście chroniły ludzi przed pasożytami, szczególnie przed pchłami dlatego też ścielono nim w psich budach. W domu zaś tatarak zatykano za święte obrazy, układano go na meblach i sprzętach domowych, wkładano w wazony, sypano na podłogi, umieszczano też na drzwiach i oknach. Gałązki umieszczano również na studni, w oborze i stodole, na ogrodzeniu i furtce, wtykano także na pola między uprawy.

Mimo, że Zielone Świątki to inna nazwa święta kościelnego znanego jako Zesłanie Ducha Świętego, to od dawien dawna na wsiach była to także okazja do przywitania wiosny. Wiele zwyczajów, m.in wspomniane majenie, przetrwało do dziś, chociaż może jest mniej zauważalne. Trochę szkoda, bo przecież Zielone Świątki związane były onegdaj także z paleniem ogromnym ognisk i biesiadowaniem do rana, co sprzyjało ogólnej integracji - aż chce się powiedzieć, że dziś takich relacji międzyludzkich już nie ma. Ciekawostką i dawnym zwyczajem jest także okadzanie bydła, to w świętokrzyskiem szczególnie, chroniono je w ten sposób przed złym okiem czarownicy.

Zielone Świątki to przede wszystkim radość świętowania wiosny i wspólna zabawa. Do sympatycznych praktyk należało stawianie umajonego słupa w obejściu najładniejszej we wsi panny. Na szczycie słupa kładziono fant (często tejże dziewczyny), a młodzieńcy rywalizując o fant jednocześnie starali się o zainteresowanie pięknej panny.

Nie można pominąć faktu, że w obchodach Zielonych Świątek przetrwały pewne elementy Święta Stada. Gdy bóg Poświst bór rozkołysał, schodzili się starcy, starki i dziewczęta i na dzisiejszym Świętym Krzyżu (bo o świętokrzyskie nam przecież chodzi) przy dziękach bębnów i fujarek zabawiali się tańcem ze śpiewkami, żartami, pijąc i świętując w miejscu, w którym winno wybrzmiewać słowo boże. Do tego podobno grabieży, pijaństwa i zabójstw też miało nie brakować. W 1468 król Kazimierz IV Jagiellończyk dowiedziawszy się jednego z opatów, że lud spod Łyśca wcale nie taki bogobojny jest jak mógłby być, zniósł jarmark organizowany w Święto Stado (dzień Zielonych Świątek) i na miejsce owego dał Nowej Słupi jarmarki na Świętego Wawrzyńca i Zesłanie Ducha Świętego. Jan Długosz wspomina, że król wielce (nie)miłościwy zakazał także dostarczania na szczyt Świętego Krzyża w te dni piwa i innych trunków. Z pominięciem potrzeb braciszków rzecz jasna, ale... ciii.

Czy to się ludowi spodobało? Wcale. Do Słupi (Nowej) się w ogóle nie przekonali i do XVII w. obchodzono Stado na górze Witosławskiej, w sąsiednim paśmie Jeleniowskim. Warto dodać, że w przekazach przetrwała jeno historia o tańcach, hulankach i miłosnych zmaganiach, nic natomiast o kradzieżach i rozbojach. Być może te ostatnie były wymysłem mnichów, którzy Łysiec dla siebie chcieli zachować.

A już na zakończenie dodajmy, że z Zielonymi Świątkami związany był także Rusałczy Tydzień. Podobno trwał do 14 dni i był czasem, kiedy wdzięczne istotki były jeszcze bardziej złośliwe niż zwykle. Jak można się było przed nimi uchronić? Wystarczyło najładniejszą dziewczynę ukoronować wiankiem i wykonać obchód granicami wsi - było to takim symbolicznym wyprowadzeniem rusałek z osady, od tego też czasu można było bez żadnym problemów kąpać się w okolicznych stawach i jeziorach.

Gdyby ktoś w ciepłe czerwcowe dni na Święty Krzyż się wybierał to niech o Stadzie pamięta i Pośwista ode mnie pozdrowi.

 

Aneta Marciniak - przewodnik świętokrzyski

INNE ARTYKUŁY Z TEGO DZIAŁU
Pod kapliczkami...

2022-05-08

Pod kapliczkami...

Maj jest w kościele miesiącem szczególnie poświęconym czci Matki Bożej. Słynne "majówki" czyli  nabożeństwa, odprawiane wieczorami w kościołach, przy grotach, kapliczkach i przydrożnych figurach, na stałe wpisały się w krajobraz Polski. Zbierane na łąkach polne kwiaty, pachnące bzy zanoszone do stóp Marii były wyrazem wielkiej czci i szacunku. 
Od Kwietnej Niedzieli do Dnia Świętego Lejka

2022-04-12

Od Kwietnej Niedzieli do Dnia Świętego Lejka

Święta wielkanocne od zawsze kojarzą nam się z odnową i z życiem. Obchodzone wiosną mają ścisły związek z odradzaniem się przyrody i dawaniem nadziei ludziom, bo przecież człowiek, jako integralna część otaczającego go świata, żyje z nim w nierozerwalnym związku.
O zwyczajach wielkopostnych

2022-03-20

O zwyczajach wielkopostnych

Za nami karnawał, za nami również Środa Popielcowa zwana z dawien dawna Środą Wstępną, która rozpoczyna czterdziestodniowy post. Czy wiecie zatem, że...
Dzień mruczków

2022-02-17

Dzień mruczków

Światowy Dzień Kota to święto, które obchodzimy corocznie 17 lutego. We włoskich kalendarzach funkcjonuje już od 1990 roku, w Polsce zaś Dzień Kota pojawił się dopiero w 2006 roku. Dlaczego właśnie lutowa data? Zima to wyjątkowo trudny czas dla kochanych sierściuszków, a zatem zimna data zwraca uwagę na to, że tym czworonogom należy pomóc ją przetrwać.
Adwentowe historie

2021-12-01

Adwentowe historie

W niedzielę, 28 listopada, rozpoczął się Adwent – czas szczególnie ważny dla wiernych kościołów chrześcijańskich, bezpośrednio poprzedzający Święta Bożego Narodzenia.W niedzielę, 28 listopada, rozpoczął się Adwent – czas szczególnie ważny dla wiernych kościołów chrześcijańskich, bezpośrednio poprzedzający Święta Bożego Narodzenia.
Chrystus z powstańczych szlaków

2021-09-18

Chrystus z powstańczych szlaków

Inny niż te zwykle spotykane w kościołach, leśnych duktach czy wiejskich gościńcach. Inny...jakby bardziej umęczony, jednocześnie pogodzony z losem i taki, który się nie godzi - Chrystus z "błędem." O co chodzi?
Dlaczego w herbie Powiatu Starachowickiego jest krzyż?

2021-07-28

Dlaczego w herbie Powiatu Starachowickiego jest krzyż?

Ostatnio coraz częściej spotykany w krajobrazie przede wszystkim miast, stanął nawet w Starachowicach na osiedlu Południe. Czym jest, skąd pochodzi i czy na pewno stanowi nowość?
Zielone Świątki

2021-05-28

Zielone Świątki

Co prawda Zielone Świątki już za nami, ale, że ciekawostek nigdy za wiele to zapraszamy na kolejne spotkanie z cyklu: Czy wiecie, że...?
Pamięć dusz czyli Dziady

2021-11-02

Pamięć dusz czyli Dziady

Skąd się wzięły? Co oznaczają? I czy Mickiewicz zrobił dobra robotę?
O zwyczajach pogrzebowych

2021-11-01

O zwyczajach pogrzebowych

Ból po śmierci jest wszędzie taki sam, cierpienie połączy zamiast dzielić. Różnie jednak podchodzi się do zwyczajów pogrzebowych, różnie się będzie chowało zmarłych i różnie podchodziło do kwestii opieki nad grobami. Jak?