reklama

Miasto, ludzie, fabryka...

Starachowice w założeniach COP

W numerze

Miasto, ludzie, fabryka...

Starachowice w założeniach COP

 

80. rocznica utworzenia Centralnego Okręgu Przemysłowego, stała się okazją do zorganizowania w Starachowicach konferencji naukowej. 

Zorganizowana z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Starachowic i przy współudziale Urzędu Miejskiego w Starachowicach oraz Archiwum Państwowego w Kielcach konferencja odbyła się 19 czerwca w Starachowickim Centrum Kultury ph. "Miasto, ludzie, fabryka. Starachowice w założeniach Centralnego Okręgu Przemysłowego w 80. rocznicę powstania". Interesujące wykłady i prelekcje, wygłosili naukowcy z Warszawy, Krakowa i Kielc oraz Paweł Kołodziejski, dyrektor Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach.

80 lat temu - 5 lutego 1937 r. - na wniosek wicepremiera i ministra skarbu Eugeniusza Kwiatkowskiego Sejm przyjął plan budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego. Była to jedna z największych inwestycji gospodarczych w międzywojennej Polsce, związana z koniecznością uprzemysłowienia kraju i zlikwidowania przeludnienia wsi. W obliczu nieuchronnej wojny, myślą przewodnią pomysłodawcy było utworzenie przemysłu strategicznego z daleka od granic zachodnich. Drugim nie mniej ważnym czynnikiem była lokalizacja tego przemysłu na terenach najuboższych, z dużym bezrobociem, tanią siłą roboczą, do których zaliczało się województwo kieleckie. Na liście zakładów podlegających skarbowi państwa, planem modernizacji i rozbudowy stały się także zakłady w Starachowicach. Tak oto, w uzdrowienie rodzimej gospodarki zaangażowało się państwo. Nie można było marnować czasu na niesnaski, grubiaństwa i wyszukiwania "zardzewiałych haków". Sam wiceminister Kwiatkowski apelował o tworzenie trwałej i mocnej więzi pomiędzy polską biedną i bogatszą, pomiędzy Państwem i obywatelem, pomiędzy gospodarstwem i Narodem. Sytuacja wymagała nadzwyczajnej jedności, ponieważ plan był na tyle śmiały, gdyż sam COP miał docelowo pochłonąć ok. 3 mld złotych, przy rocznym budżecie państwa oscylującym w granicach ok. 2 mld.

Modernizacja zakładów przemysłowych i ich produkcja to jedno, natomiast trzeba było również stworzyć warunki szeroko pojętego zaplecza socjalnego, m.in.: żłobki, ochronki, szkoły, służbę zdrowia, zaopatrzenie oraz - co najważniejsze - dach nad głową. Tak więc na temat "Aktualność doświadczeń budowy COP-u, w tym rozbudowy Starachowic" bardzo ciekawie referował prof. Marian Marek Drozdowski. Z kolei prof. architekt Marcin Furtak przedstawił uczestnikom "Reminiscencje wielkiego modernizmu w architekturze Starachowic", podając mnóstwo przykładów zabytkowej architektury, o randze której władze dobrze wiedzą , tylko jakoś tak wychodzi, że są pilniejsze potrzeby, a - jak zaznaczył mówca z ogromnym autorytetem - posiadamy zabytki ze stylem Europy Zachodniej – zbudowane z materiałów własnych, do powstania których przyczynili się architekci tej miary co: Julian Sadłowski, Sergiusz Newen, Ignacy Kędzierski, Jan Borowski jako współprojektant Osiedla Robotniczego, Czesław Klarner – wielka postać w II RP oraz mózg finansowy w cywilnych strukturach państwa podziemnego, którego nazwiskiem obdarowano 55 domów (osiedle Klarnerowo) zaprojektowanych przez Jana Górę.

"Budowaliśmy COP. Rola Zakładów Starachowickich w rozbudowie przemysłu obronnego", to temat, który referował dyrektor Muzeum Przyrody i Techniki Paweł Kołodziejski. Faktem jest, że Starachowickie Zakłady Zbrojeniowe były jedyną w kraju wytwórnią dział i pocisków każdego kalibru, posiadające biuro konstrukcyjne. Nasze Zakłady nie były wartością stworzoną przez COP, lecz weszliśmy do Centralnego Okręgu jako w pełni wartościowy organ. O industrializacji i budownictwie mieszkaniowym wypowiedział się natomiast Krzysztof Myśliński z Muzeum Historycznego Miasta Kielce, o Regionalnym Planie Zabudowy Okręgu Radomsko-Kieleckiego referował dr Jan Główka, a o instytucjach wojskowych koniecznych w zbrojeniówkach, wykład przygotował dr Tadeusz Banaszek, natomiast mgr Jarosław Iwoła zakończył konferencję tematem "Komunikacja w powiecie iłżeckim".

Podczas przerw kawowych TPS przeprowadziło konkurs wiedzy nt. COP oraz starachowickiej zbrojeniówki, którego laureatami zostali: Anna Misztal i Krzysztof Kasprzyk, Piotr Minda, Julia Kania, Aleksandra Niewiadomska, Julia Nowaczek oraz Aleksandra Ziemnicka – nagrodami były cenne książki.

Konferencji towarzyszyły także dwie wystawy opracowane przez członków TPS, a zatytułowane: "Budowaliśmy armaty" oraz "Budowaliśmy Stary". Podziękowaniem za ciekawe referaty, które będą w całości opracowane i wydane przez Towarzystwo Przyjaciół Starachowic, oraz za ochoczy udział w konferencji młodzieży, konferencję podsumował zastępca prezydenta Starachowic, Jerzy Miśkiewicz.

Marek Oziomek

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ